![]()
Góra Puławska. Wieś w Dolinie Środkowej Wisły. Znaleziono tu na stromym brzegu Wisły ślady paleolitycznego obozowiska otwartego sprzed 30000 lat. Wśród znalezisk były ślady ognisk i narzędzia krzemienne. W 1246 r. miejsce bitwy wojsk księcia mazowieckiego Konrada I z wojskami księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława Wstydliwego. Kościół paraf. św. Wojciecha, murowany, wzniesiony w 1781 r. wg proj. Jana Kotelnickiego. Obok murowana dzwonnica z 1781 r. Proboszczami parafii byli tu m.in. pisarze Grzegorz Piramowicz i Franciszek Zabłocki.
4 km na pn. zach. Bronowice. Stąd pochodziła Ewa Szelburg-Zarembina (1899-1986) – pisarka dla dzieci, inicjatorka budowy Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie. We wsi park krajobrazowy z pocz. XIX w., przekształcony w 1908 r. wg proj. Stanisława Celichowskiego.
![]()
13 km na pd. zach. Janowiec. Wieś na lewym brzegu Wisły, na skraju Małopolskiego Przełomu Wisły, siedziba urzędu gminy. Jako siedziba parafii pod nazwą Syrokomla wymieniana w 1325 r. Rozwój w XIV w. po uruchomieniu tu przeprawy przez Wisłą. Prawa miejskie od 1537 r. do 2 poł. XVII w. W 1660 r. w Janowcu została zawarta krótkotrwała ugoda pomiędzy królem Zygmuntem III Wazą a przywódcami rokoszu sandomierskiego – M. Zebrzydowskim i J. Radziwiłłem. W 1906 r. ruiny zamku odwiedził malarz Władysław Ślewiński, który utrwalił na płótnie tutejsze krajobrazy. W 1940 r. miejsce bitwy oddziału partyzanckiego Korpusu Obrońców Polski z żandarmerią hitlerowską. W 1941 r. wieś została spacyfikowana, a jej 210 mieszkańców wymordowano. Po wojnie odbudowana, w miejsce drewnianych domów postawiono murowane z miejscowego wapienia. Dawna duża rezydencja o dwu dziedzińcach wzniesiona na wysokiej skarpie wiślanej przed 1537 r. dla Firlejów (z tego okresu wieża bramna), następnie od końca XVI w. własność Tarłów, z kolei do 1783 r. Lubomirskich. Przebudowana przed 1600 r. w stylu późnorenesansowo-manierystycznym, zapewne wg proj. Santi Gucciego, i w 1 poł. XVII w. w stylu wczesnego baroku. Zniszczona w czasie najazdu szwedzkiego w 1656 r., następnie odbudowana w baroku wg proj. Tylmana z Gameren i przebudowana w 1 poł. XVIII w. Na pocz. XIX w. popadła w postępującą ruinę, w l. 1927-75 właścicielem był inż. Leon Kozłowski, jedyny prywatny właściciel zamku w okresie Polski Ludowej. Obecnie trwają prace restauracyjne na zamku, a kilka pomieszczeń na parterze prezentuje ekspozycję historyczną dotyczącą Janowca. W latach świetności w zamku było 98 pokoi i 7 wielkich sal, dwa dziedzińce, kaplica oraz pałac z krużgankami. W odbudowanym Domu Północnym są pokoje gościnne i sale muzealne. Wieża Zachodnia, nazwana wieżą Franciszki Krasińskiej, upamiętnia potajemny ślub hrabianki z księciem kurlandzkim Karolem, synem Augusta III Sasa. Z zamkiem związanych jest wiele legend.
Na zamku w Janowcu można spotkać „Czarną Damę”. Jest nią księżniczka Helena, córka właściciela Janowca, Lubomirskiego, która zakochała się w poddanym ojca, a nie chcąc Zgodnie z decyzją rodziców wyrzec się miłości, została zamknięta w wieży. Po kilku miesiącach, widząc, że rodzice nie zmienią zdania, wyskoczyła na dziedziniec. Pochowana w czarnej balowej sukni najpierw w Kazimierzu Dolnym została wkrótce przeniesiona do kościoła w Janowcu, gdyż jej duch nadal pojawiał się na zamku. Przenosiny tego nie zmieniły. Inna legenda związana jest z królem Zygmuntem Starym, dla którego Piotr Firlej szykował wielką ucztę. Przygotowaniami kierował cudzoziemski kucharz, który gnębił kucharczyków. Ci postanowili się go pozbyć, i rankiem znaleziono kucharza… upieczonego na rożnie. Sprawcy uniknęli kary, gdyż musieli dokończyć przygotowania do uczty.
Kościół paraf. św. Małgorzaty, murowany wzniesiony w l. 1537–59 z wykorzystaniem reliktów wcześniejszej świątyni z poi. XIV w., przebudowany w l. 1585-1600 zapewne wg proj. Santi Gucciego, ponownie przebudowany w l. 1610-15. Na kolebkowym sklepieniu renesansowa siatka stiukowa. Wewnątrz piętrowy manierystyczny nagrobek Andrzeja i Barbary Firlejów z ok. 1587 r., wykonany przez Santi Gucciego. Postacie umieszczone są w nienaturalnym układzie sprawiającym wrażenie zsuwania, otoczone dekoracją ornamentalną oraz herbami. Andrzej odziany jest w zbroję rycerską z elementami uzbrojenia, natomiast Barbara jest w długiej renesansowej sukni z czepcem na głowie, oboje wsparci na prawym ramieniu. Płyta pamiątkowa Z XVIII w. z portretem Mikołaja Junoszy Piaskowskiego, pierwowzór postaci Starosty Gadulskiego z komedii „Powrót posła” J. U. Niemcewicza. Obraz Franciszka Smuglewicza „Wskrzeszenie Piotrawina ”. Renesansowa kamienna chrzcielnica z warsztatu Santi Gucciego z 1598 r. W ołtarzu bocznym Chrystus na krzyżu, z XVII w.
Przy bocznym wejściu tablice upamiętniające 25 mieszkańców wsi poległych w wojnie 1920 r. oraz mieszkańców wsi – ofiary II wojny światowej. Ogrodzenie kościoła murowane z 3 bramkami Z ok. 1600 r. W sąsiedztwie murowana plebania z 1614 r. (przebudowana gruntownie). Na placu przed kościołem tablica z cytatem z wiersza M. Jastruna, upamiętniająca mieszkańców Janowca – ofiary II wojny światowej.
Pozostałości fundamentów kościoła szpitalnego św. Cecylii (ul. Radomska), murowanego, wzniesionego w l. 1610-13, rozebranego w 1902 r. Obok budynek szpitala – tzw. Wikarówka- z 1 poł. XVII w., zniszczonego w l. 1944-45, później częściowo odbudowanego.
Budowle należące do oddziału Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym: zamek, dwór drewniany, stodoła i dwa spichlerze. Dwór drewniany wzniesiony w l. 1760-70 we wsi Moniaki (gm. Urzędów), przebudowany w końcu XIX w., przeniesiony na obecne miejsce w l. 1979-84, mieści na parterze muzeum wnętrz domu ziemiańskiego z sienią, jadalnią, salonem, pokojem pani domu, biblioteką i gabinetem pana domu. W wyposażeniu wiele wartościowych obrazów, m.in. zespół pejzaży Stanisława Czajkowskiego, portret „Myśliwego” pędzla Włodzimierza Bartoszewicza i portret Tadeusza Dąbrowskiego dzieło Antoniego Michalaka. Drewniana stodoła z 2 poł. XIX w. z d. wsi Wylągi (obecnie włączona do Kazimierza Dolnego), przeniesiona na obecne miejsce w 1978 r. Drewniany spichlerz Z końca XIX w. przeniesiony na obecne miejsce w 1979 r. z Kurowa. Drewniany spichlerz Z przeł. XVIII i XIX w., ze wsi Podlodów (gm. Ułęż), ustawiony tu w 1991 r., mieści wystawę etnograficzną związaną z Powiślem. Przy dworze ogród i park. W pobliskich Janowicach w 1998 r. na rz. Plewce utworzono zbiornik retencyjny o pow. 18 ha.